Kasların Kendilerine Özgü Bir ‘Hafızası’ Vardır – İşte Nasıl Çalıştığı

Bunlar genellikle “kas hafızası” ile ilişkilendirilir; bu kavram, vücudumuzun karmaşık işleri nasıl yapacağını hatırlayabildiği ve zamanla bunları otomatik olarak yapmayı öğrendiği fikrine dayanır.

Peki kaslarınızın gerçekten bir hafızası var mı? Ve beyniniz bu süreçte nasıl bir rol oynuyor?

Hadi bu konuyu bilimsel olarak inceleyelim.

 

“Kas hafızası” nedir?

Popüler kültürde, “kas hafızası”nı genellikle fazla bilinçli düşünmeden yaptığımız işler veya öğrendiğimiz becerilerle ilişkilendiririz. Buna bisiklete binmek, müzik aleti çalmak veya hatta ayakkabı bağcıklarını bağlamak da dahil olabilir.

Ancak, bilişsel bilimciler bu tür hafızayı “kas hafızası” yerine “prosedürel hafıza” olarak adlandırır. Her zaman öyle hissedilse de, prosedürel hafıza kaslarımızın yanı sıra beynimizi de içerir.

“Kas hafızası” terimi, daha önce antrenman yapılmış kasların nasıl daha güçlü veya daha büyük göründüğünü açıklamak için daha kelime anlamıyla da kullanılabilir.

Araştırmalar bu fikri desteklemekte ve önceden yapılan antrenmanın kas büyümesini hızlandırabileceğini öne sürmektedir. Bu, kas hücrelerinin işleyişini veya yapısını değiştirerek gerçekleşebilir.

Ancak bilim insanları, tüm bunların tam olarak nasıl işlediğini hâlâ bilmiyorlar. Her halükarda, bu değişiklikler kasların beyinde olduğu gibi anıları veya bilgileri “depolamasına” izin vermiyor gibi görünüyor.

 

Prosedürel hafıza nasıl çalışır?

Bilim insanları, prosedürel hafızayı bir tür “bildirimsel olmayan hafıza” olarak tanımlar; yani kelimelerden ziyade eylemlere dayalı bir hafızadır. Bu, prosedürel hafıza yoluyla öğrendiğiniz becerileri paylaşmanın zor olabileceği anlamına gelir.

Örneğin, bir çocuğa bisiklet sürmeyi öğrettiğinizi hayal edin. Bisiklete kendiniz bindiğinizde, tüm doğru adımları (gidonu tutmak, bisiklete binmek, pedallara basmak) doğru zamanda gerçekleştirmek kolaydır.

Ancak bu süreci başka bir kişiye anlatmak, özellikle de sadece kelimeler kullanıyorsanız, çok daha zordur.

Araştırmalar, tekrarlamanın prosedürel hafızanızı geliştirmek için en iyi ve en hızlı yol olduğunu göstermektedir. Yeni bir beceri öğrendiğimizde, başlangıçta çok çaba sarf ederiz. Bunun nedeni, işleri doğru şekilde ve sırayla yaptığınızdan emin olmak için her eylemi aktif olarak kontrol etmeniz gerekmesidir.

Zamanla, bu beceriler o kadar otomatik hale gelebilir ki, bunları yaparken neredeyse hiç düşünmezsiniz. Örneğin, hangi yolu kullandığınızı hatırlamadan eve gidebilirsiniz. Bunun nedeni, daha önce yüzlerce kez yaptığınız bir dizi eylemi gerçekleştiriyor olmanızdır.

Prosedürel hafızanızı korumak için beyninizin birçok bölümünün birlikte çalışması gerekir. Bunun nedeni, bir beceriyi aktif olarak öğrenmekten daha otomatik bir şekilde hareket etmeye geçerken farklı sinirsel süreçleri kullanmamızdır.

Yeni bir şey öğrendiğinizde, büyük ölçüde beynin prefrontal ve fronto-parietal bölgelerini kullanırsınız. Bu bölgeler dikkat, hafıza ve bilinçli, çaba gerektiren düşünme ile ilişkilidir.

Bir beceriyi tekrarlamaya ve uygulamaya başladığınızda ise, bunun yerine sensomotor devrelere güvenirsiniz. Bu devreler, dış dünyadan aldığınız duyusal bilgileri işler ve beyninizin en iyi fiziksel tepkiyi belirlemesine yardımcı olur.

Bu şekilde, bu devreler daha az bilinçli çaba sarf ederek karmaşık görevleri yerine getirmenizi sağlar.

 

Demans gibi durumların etkisi nedir?

Prosedürel hafızanın büyüleyici yanı, büyük ölçüde bilişsel gerilemeden etkilenmemesidir.

Demans veya diğer türde bilişsel bozuklukları olan kişiler için en zor görevler genellikle bilinçli çaba gerektiren görevlerdir. Ancak, genellikle yaşamları boyunca geliştirdikleri daha otomatik becerileri korurlar.

Bu nedenle, sevdiklerinin isimlerini hatırlamakta zorluk çekmelerine rağmen hâlâ örgü örebilen veya tango dans edebilen demans hastalarıyla karşılaşabilirsiniz.

Araştırmalar, müziğin prosedürel hafızayı özellikle güçlü bir şekilde harekete geçirdiğini göstermektedir.

Kanada'da yapılan bir araştırmada, hafıza, biliş ve davranışları etkileyen geri dönüşü olmayan bir beyin hastalığı olan Alzheimer demansı olan kişilerin, sözcüklerin konuşulduğunda değil, söylendiğinde daha iyi tanıdıkları ortaya çıktı.

Prosedürel hafıza, bilişsel bozukluğu olan kişilerin yeni beceriler öğrenmelerine ve eski becerilerini korumalarına da yardımcı olabilir.

Avustralya'da yapılan bir çalışmada, araştırmacılar şiddetli Alzheimer demansı olan bir kişinin yeni bir şarkı öğrenip öğrenemeyeceğini öğrenmek istediler. Hiç müzisyen olmamış, şiddetli Alzheimer hastası 91 yaşındaki bir kadının yepyeni bir şarkıyı öğrenebildiğini gördüler.

Hafıza testi sırasında sözleri hatırlayamasa da, iki hafta sonra şarkıyı tekrar söyleyebildi.

 

İşlemsel hafızamı geliştirebilir miyim?

Ne yazık ki, işlemsel hafızanızı güçlendirmenin hızlı ve kolay bir yolu yoktur.

İlk olarak, yeni bir beceriyi öğrenmenin başlangıç aşamasını atlatmanız gerekir; bu da genellikle büyük çaba ve dikkat gerektirir. İşte burada pratik devreye girer.

Yeni bir beceriyi pratik etmek, beyninizin dikkat odaklı ön bölgelerine daha az, motor işlevlerden sorumlu bölgelere ise daha fazla güvenmesini sağlar.

Pratiklerinizi olabildiğince etkili hale getirmek için, bunları birden fazla seansa yaymak faydalı olabilir. Bu, bir anıyı kasıtlı olarak zihninize geri getirmenizi ve artık o anı düşünmüyor olsanız bile aktif olarak yeniden oluşturmanızı sağlar.

Sonuç olarak, uzun süreli anıları oluşturma ve saklama konusunda daha iyi hale geleceksiniz. Her pratik seansından sonra uyumak da yardımcı olabilir. Araştırmalar, bunun nedeninin uykunun yeni becerileri hatırlamanıza ve saklamanıza yardımcı olması olduğunu göstermektedir.

Prosedürel hafızayı geliştirmek zaman ve çaba gerektirir, ancak buna kesinlikle değer. Öğrendiğiniz her yeni beceri hayatınızı zenginleştirecektir.

Bilişsel sağlığınız bozulsa bile, hayatınız boyunca pratik yaptığınız beceriler, değer verdiğiniz insanlarla ve anılarla bağlantınızı sürdürmenizi sağlayabilir.

Celia Harris, Bilişsel Bilimler Doçenti, Batı Sidney Üniversitesi ve Justin Christensen, Araştırmacı, Batı Sidney Üniversitesi